Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

o:olsza-czarna [2013/09/15 12:40] (aktualna)
Linia 1: Linia 1:
 +====== Olsza czarna ======
 +
 +{{ :o:olsza_czarna.jpg?nolink&200|}}
 +
 +//Alnus glutinosa// (**L.**) **GAERTN**. — olsza czarna (olcha)
 +
 +[[d:drzewa|Drzewo]] wysokości 25 (35) m i pierśnicy 80 cm, z wyraźnym, prawie do szczytu widocznym [[p:pien|pniem]], wykształconym w postaci strzały, jak u drzew iglastych, i wydłużoną [[k:korona|koroną]]. 
 +
 +[[k:Kora]] czarnoszara, gładka, później tafelkowato spękana; młode [[p:pędy]] i [[p:pąki]] lepkie; pąki osadzone na wyraźnych trzonkach, okryte 2 lub 3 łuskami. [[l:Liście]] długości 4—10 cm, owalne lub odwrotniejajowate, na szczycie zaokrąglone lub wycięte, u nasady szerokoklinowate. Brzeg liści grubo, podwójnie ząbkowany: górna strona błyszcząca, dolna matowozielona z kępkami włosków w kątach nerwów.
 +
 +[[k:Kwiatostany]] żeńskie (i [[o:owocostany]]) zebrane po 3—5, osadzone na wyraźnych, dość długich szypułkach. Kwiatostany powstają już w lecie, a po przezimowaniu rozwijają się w marcu lub kwietniu, na długo przed rozwojem liści. Owocostany są już dojrzałe we wrześniu—październiku; tworzą one zdrewniałe nibyszyszeczki, nie rozpadające się i pozostające jeszcze długo na drzewach po wysypaniu się owocków, które wypadają w zimie. Są to malutkie [[o:orzech-lub-orzeszek|orzeszki]] z bardzo wąskimi przezroczystymi skrzydełkami lub bez nich; często pływają na wodzie i są daleko roznoszone prądem rzek i strumieni wzdłuż ich brzegów. Zdolność kiełkowania świeżych [[n:nasiona|nasion]] wynosi około 50% i może się wahać w szerokich granicach; żywotność zachowują one przez 2—3 lata, z wyjątkiem zbieranych z wody, które nie nadają się do przechowywania.
 +
 +{{ :o:olsza_czarna_1.jpg?nolink&200|}}
 +
 +Olsza czarna zaczyna owocować na otwartej przestrzeni około 10 roku życia, w [[d:drzewostan|drzewostanach]] około 25—30 roku; owocuje obficie co 2—3 lata.
 +
 +„Nasiona" po wysiewie kiełkują w ciągu kilku tygodni. [[l:Liścienie]] są jajowate, długości 3—7 mm, pierwsze listki silniej wcinane od późniejszych, o rzadkich włoskach i lepkie. W pierwszym roku olsza rośnie powoli, w następnych latach przyrost jej się wzmaga. Do 30 roku rośnie szybko, później przyrost słabnie, a około 60—70 roku niemal całkowicie ustaje. Jest [[g:gatunek|gatunkiem]] szybko rosnącym; żyje 100—120 lat.
 +
 +Olsza wytwarza typowy, sercowaty system korzeniowy, bardzo silnie rozwinięty pionowo, zwłaszcza na glebach gliniastych, brunatnych, o wysokim poziomie wody gruntowej. Na drobnych [[k:korzeń|korzeniach]] olszy występują brodawki, spowodowane przez bakterie wiążące azot (//Schinzia alni//); dzięki symbiozie z bakteriami olsza korzysta z wolnego azotu atmosferycznego. 
 +
 +Pod względem gleby olsza czarna ma wymagania dość znaczne — rośnie dobrze na glebach wilgotnych, głębokich i żyznych, często wzdłuż rzek i strumieni — na terenach zalewowych. Na glebach zakwaszonych, ubogich w tlen źle, a na torfowiskach wysokich nie rośnie wcale. Najlepszy wzrost wykazuje w warunkach, gdy woda gruntowa jest ruchoma, ale wytwarza też lite drzewostany — olszyny na siedliskach z wodą mało ruchomą. Może rosnąć na niezbyt suchych glebach piaszczystych, lecz wytwarza wtedy strzały krótkie i sękate, o małej wartości użytkowej.
 +
 +{{ :o:olsza_czarna_3.jpg?nolink&150|}}
 +{{ :o:olsza_czarna_2.jpg?nolink&150|}}
 +{{ :o:olsza_czarna_4.jpg?nolink&150|}}
 +
 +W młodości dość dobrze znosi ocienienie okapu drzewostanu macierzystego, później jest jednak drzewem umiarkowanie światłożądnym. Jest mrozoodporna, unika jednak obszarów suchych. Ma dużą zdolność dawania odrośli z pnia, która utrzymuje się do wieku 80 lat, lecz najsilniej przejawia się w wieku 40—50 lat. Olsza czarna wchodzi w skład zespołów łęgowych, tworząc drzewostany położone w dolinach rzek na terenach zalewowych, na glebach ilasto-próchnicznych.
 +Rośnie ona często na mikrowzniesieniach i kępach, w ten sposób drzewa podniesione są na swych korzeniach nad powierzchnią gleby zalewanej. Często towarzyszą olszy czarnej inne gatunki, jak [[w:wiaz-szypulkowy|wiąz szypułkowy]], [[w:wierzba-iwa|iwa]], [[b:brzoza-omszona|brzoza omszona]], [[t:topola-osika|osika]], [[s:swierk-picea|świerk]] itp.
 +
 +Olsza czarna ma [[d:drewno]] rozpierzchłonaczyniowe, nie zróżnicowane na [[b:biel]] i [[t:twardziel]], z jednoszeregowymi, rzadko rozmieszczonymi na przekroju poprzecznym [[p:promienie-drzewne|promieniami drzewnymi]]. [[s:sloje-roczne|Słoje roczne]] widoczne na wszystkich przekrojach. Drewno w stanie świeżym (po ścięciu) barwy żółtawobiałej, prędko czerwieniejące przy zetknięciu się z powietrzem, średnio miękkie, łatwe do obróbki; przy wysychaniu paczy się. W zwykłych warunkach atmosferycznych nietrwałe, natomiast w warunkach wodnych wykazuje trwałość bardzo znaczną. Używane w budownictwie wodnym, stolarstwie, tokarstwie, w przemyśle do wyrobu sklejek i oklein. Kora zawierająca do 16% garbników jest użytkowana w celu ich pozyskiwania.
 +
 +Olsza czarna zasięgiem swym obejmuje Europę do Kaukazu, zachodniej Syberii, sięga na północ do 63° szer. geogr., występuje również w północnej Afryce. W Polsce występuje na obszarze całego kraju. W Karpatach i Sudetach wyjątkowo tylko sięga regla dolnego.
 +
 +Olsza czarna ma szereg [[f:forma|form]] ogrodowych (m.in. strzępolistną), które są jednak rzadko sadzone.
  
o/olsza-czarna.txt · ostatnio zmienione: 2013/09/15 12:40 (edycja zewnętrzna)