Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

o:odnawianie-sie-fitocenoz [2013/09/15 12:40] (aktualna)
Linia 1: Linia 1:
 +====== Odnawianie się fitocenoz ======
 +
 +
 +[[z:zespoly-roslinne|Zespoły]] i poszczególne ich fitocenozy, utrzymujące się przez wiele pokoleń, muszą się nieustannie odradzać, tj. na miejsce osobników wymierających muszą wchodzić nowe w ten sposób, aby skład gatunkowy całości, a przynajmniej charakterystyczna kombinacja gatunkowa, nie uległy istotnej zmianie; w przeciwnym bowiem razie zespół nie utrzyma się i ulegnie zmianie. 
 +
 +Zmiany dokonujące się w obrębie zespołów roślinnych i fitocenoz w związku z odnawianiem się ich składu osobniczego i przy równoczesnym zachowaniu zasadniczego składu gatunkowego, nazywamy **wewnętrzną dynamiką zbiorowisk**. Odnawianie się zespołu najprościej przebiega w zespołach złożonych wyłącznie z roślin jednorocznych. W zespołach tych cały skład fitocenoz musi być odnawiany co roku, wszystkie gatunki muszą wydać [[n:nasiona|nasiona]], a potem wykiełkować, inaczej zniknęłyby całkowicie.
 +
 +Odnawianie się zespołów złożonych z roślin wieloletnich jest bardziej skomplikowane. Spotykamy tam bowiem obok siebie małe siewki, osobniki młodociane nie wytwarzające jeszcze nasion, osobniki dorosłe wytwarzające nasiona, osobniki starsze, wreszcie osobniki w stanie czasowego spoczynku, w postaci tylko organów podziemnych (kłączy, bulw i cebul). Prócz tego [[g:gleba-lesna|gleba]] zawiera ogromną ilość nasion, których część tylko kiełkuje w następnym roku: reszta przeleguje, zachowując zdolność kiełkowania (tzw. bank nasion), i może stopniowo kiełkować w latach następnych.
 +
 +Badania odnawiania się zbiorowisk leśnych wykazały, że niezależnie od wieku, liczebność różnych klas grubości [[d:drzewa|drzew]] da się przedstawić za pomocą krzywej jednowierzchołkowej, opadającej dwustronnie. Najwięcej bowiem jest drzew o grubości pośredniej, a im bardziej jakaś klasa grubości odbiega od średniej, tym mniej przypada na nią drzew (PACZOSKI).
 +
 +Taki obraz frekwencji klas grubości otrzymalibyśmy wtedy, gdyby nic nie zakłócało procesu naturalnego odnawiania się [[p:populacja|populacji]]. Nie jest on jednak regułą bez wyjątku. Jeżeli ten sam gatunek drzewa występuje także w podroście, to wykazuje on podobny rozdział klas wysokości; najwięcej jest osobników o wysokości pośredniej. Tłumaczy się to tym, że osobniki wchodzące w skład podrostu wskutek ocienienia przez [[d:drzewostan|drzewostan]] są zahamowane w rozwoju, trwają w tym stanie przez pewien okres, a potem giną; do wyższej warstwy (drzewostanu) mogą wejść tylko wtedy, gdy wytworzy się w niej luka spowodowana przez śmierć któregoś drzewa.
 +
 +Podszycie i drzewostan stanowią więc jak gdyby dwa mniej lub bardziej wyraźnie oddzielone od siebie ugrupowania. W obrębie każdego z tych ugrupowań stosunki wzrostu poszczególnych osobników układają się podobnie jak w jednowiekowej populacji w związku z jej zmiennością osobniczą: najwięcej jest osobników o wzroście przeciętnym. Jeżeli do tego weźmiemy pod uwagę siewki, które pojawiają się masowo co roku lub co parę lat i bardzo szybko giną, to cała „biologiczna struktura" zapewnia fitocenozie leśnej z jednej strony stałą rezerwę, z której poszczególne jej warstwy mogą się odnawiać, z drugiej zaś — zabezpiecza ją i chroni przed zbytnim zagęszczeniem.
 +
 +Jak wynika z powyższego, w obrębie fitocenoz wielu zespołów roślinnych stosunki między poszczególnymi warstwami, [[g:gatunek|gatunkami]] i osobnikami różnego wieku są do pewnego stopnia unormowane.
 +Zespoły te wykazują zatem pewną względną równowagę wewnętrzną, choć czasem zachodzą odchylenia, nie przekraczające jednak pewnych granic.
 +
 +Powyższe stosunki mogą ulegać zaburzeniom o charakterze przejściowym, które po pewnym czasie zostają znów wyrównane, a istniejący zespół utrzymuje się nadal. Jeśli natomiast zaburzenia te są trwałe i dostatecznie duże, to zespół ulega zmianie i przechodzi w inny, w którym wytwarza się z kolei nowy, właściwy dla niego stan równowagi wewnętrznej. Ze stopniem równowagi wewnętrznej zespołu wiąże się jego odporność w stosunku do obcych elementów roślinnych, których nasiona ciągle się do niego dostają, przenoszone przez [[k:klimatyczne-czynniki-siedliska-wiatr|wiatr]], [[k:klimatyczne-czynniki-siedliska-woda|wodę]] lub zwierzęta. W zespołach o wysokim stopniu równowagi przestrzeń życiowa jest całkowicie wyzyskana przez właściwe im składniki, łącznie z młodzieżą. Brak tu miejsca dla obcych przybyszów; nie mogą tu kiełkować w ogóle lub też giną wkrótce po wykiełkowaniu. 
 +
 +Zespoły takie nazywamy **zespołami zamkniętymi**, w przeciwieństwie do **zespołów otwartych**, do których obce rośliny mogą się dostosować z mniejszą lub większą łatwością. Określenia te mają znaczenie czysto dynamiczne, a nie fizjonomiczne; nie są one związane ze stopniem zwartości kobierca roślinnego.
 +Tak np. zespoły szczelin skalnych lub piargowe z punktu widzenia dynamicznego są w dużym stopniu zamknięte, mimo słabego pokrycia. Rośliny, wchodzące w ich skład, wypełniają tyle miejsca, ile jest dostępnego dla nich w danych warunkach siedliskowych; przy tym są one silniejsze od wszelkich możliwych przybyszów i nie dadzą się wyprzeć z miejsc przez siebie zajmowanych. Natomiast łąki sztuczne, tj. powstałe pod wpływem działalności człowieka, choć przedstawiają zwarty kobierzec roślinny, są o wiele bardziej otwarte. Zachodzi tu możliwość, że jakiś gatunek świeżo przybyły z zewnątrz okaże się silniejszy, wyprze któryś z dotychczasowych składników z zajmowanego stanowiska i zainstaluje się na jego miejscu. Stąd też w składzie łąk i pastwisk stwierdza się obecność roślin nigdy nie podsiewanych i nie należących do pierwotnej flory danej okolicy.
 +
 +W [[l:las|lasach]] i zaroślach wierzbowych na aluwiach rzecznych spotyka się np. astry i inne rośliny pochodzenia północnoamerykańskiego. Mimo swego zwarcia, zespoły te widocznie nie były całkowicie zamknięte. Natomiast w składzie florystycznym większości naszych zespołów leśnych, jeśli nie są zniszczone przez człowieka, spotyka się tylko gatunki mające prawo obywatelstwa w naszej florze; brak tu jakichkolwiek gatunków synantropijnych. Są to więc zespoły zamknięte.
  
o/odnawianie-sie-fitocenoz.txt · ostatnio zmienione: 2013/09/15 12:40 (edycja zewnętrzna)